De Zindr Space: Verhalen als Poort naar Collectieve Wijsheid

Verhalen maken ons samen wijzer 

"We tell ourselves stories in order to live," schreef Joan Didion. Verhalen zijn inderdaad krachtig – ze geven woorden aan ervaringen, maken zichtbaar wat vaak verborgen blijft en openen nieuwe perspectieven. Ze bestaan in woorden, in beelden, in bewegingen... verhalen zijn overal. We vertellen ze aan onszelf, aan elkaar, ze worden doorgegeven en ze dragen ervaringen met zich mee. 

Zoals Hannah Arendt benadrukte, verschijnen mensen pas werkelijk in de wereld door te handelen én door dat handelen in verhalen te delen. Verhalen zijn niet alleen een middel om ervaringen te bewaren, maar ook de manier waarop pluraliteit – het feit dat ieder mens uniek is – zichtbaar wordt. 

In het leerecosysteem Zindr ontdekten we dat individuele verhalen, wanneer ze samen worden gebracht, een rijke bron van collectieve wijsheid vormen. Precies daar ontstond de Zindr Space: een ruimte waarin verhalen niet naast elkaar worden verteld, maar waarin ze samen een groter verhaal gaan vormen. 

Van microverhalen naar rode draden en inzichten 

Tijdens het eerdere ‘brave space’ luisteronderzoek verzamelden we 76 microverhalen – kleine, persoonlijke en vaak heel concrete verhalen over momenten van leren en groeien. Elk verhaal blijft uniek, maar in hun samenkomst worden patronen zichtbaar die geen van de vertellers alleen had kunnen ontdekken. 

Wat gaf iemand moed om iets nieuws te proberen? 
Welke rol speelde aanmoediging? 
Hoe werd ruimte ervaren – soms bevrijdend, soms benauwend? 

Door verhalen niet te reduceren tot losse anekdotes, maar ze bewust naast elkaar te leggen, ontstaat wat de filosoof Miranda Fricker epistemic justice noemt: een vorm van kennisrechtvaardigheid waarbij alle stemmen gehoord worden en bijdragen aan ons begrip van de wereld. 

Elk verhaal brengt een puzzelstukje voor een groter geheel, waarbij de som meer is dan de afzonderlijke delen. 

Een community of inquiry: samen onderzoekend leren 

De Zindr Space functioneert als wat filosoof John Dewey een community of inquiry noemde – een gemeenschap waarin leren een collectief, onderzoekend proces is. Het is geen plek waar experts kant-en-klare antwoorden brengen, maar een proces waarin iedereen – vertellers, luisteraars en mogelijkmakers – co-onderzoeker wordt.  Of zoals een deelnemer het verwoorde : ‘De lerende dat zijn wij – allemaal’ 

Verder vertelde iemand : "Omdat ik de vrijheid voelde om nee te mogen zeggen, durfde ik het toch." Die vrijheid werd in andere verhalen opnieuw herkend als een kernmoment waarin durf en erkenning elkaar ontmoeten – een patroon dat alleen zichtbaar werd door het collectieve luisteren. 

In deze leerbeweging gaat het niet om het vinden van dé waarheid, maar om samen betekenis te construeren. De kracht zit in wat Paolo Freire de dialogical approach noemde: de wisselwerking van perspectieven waarin nieuwe inzichten ontstaan door het gesprek ertussenin. 

Hierin klinkt ook Arendt door: leren en handelen krijgen betekenis in een gemeenschappelijke ruimte waar verschillen elkaar ontmoeten. Pluraliteit vormt geen obstakel, maar juist de bron van collectieve wijsheid. 

Safe • Brave • Alive: voorbij de bekende kaders 

Veel organisaties spreken over 'safe spaces' of 'brave spaces', gaandeweg ontdekten we de kracht van het collectieve leren en benoemde het als Zinderen. Een Zindr Space is méér is dan alleen veilig of moedig. Het is ook een levende ruimte – alive. 

Safe: de basis van vertrouwen 

Een veilige ruimte biedt psychologische veiligheid, zoals Amy Edmondson het beschrijft: de zekerheid dat je jezelf kunt zijn zonder angst voor oordeel of vergelding. 

Brave: de uitnodiging tot moed 

Een moedige ruimte, geïnspireerd door Arao en Clemens' concept van 'brave spaces', nodigt uit tot moeilijke gesprekken en het nemen van risico's in het delen van ervaringen. 

Alive: de vonk van levendigheid 

Maar een Zindr Space is ook alive – een plek waar vreugde en diepte elkaar ontmoeten, waar schoonheid en spel de spanning van ontdekking vergezellen. Mensen voelen er de warmte van verbinding, de spanning van nieuwsgierigheid en de vrijheid om te stralen en te verwonderen. 

Vreugde en diepgang blijken geen tegenpolen, maar danspartners. In een Zindr Space durven mensen voelen, lachen, vertragen, creëren en geraakt worden. En vaak blijft er iets hangen dat moeilijk in woorden te vatten is: een stille juistheid, een warmte bij het hart, een besef dat wat er gebeurde ertoe deed. 

Dat noemen we het after-zinder moment – het bewijs dat collectieve wijsheid werd aangeraakt. 

Patronen als emerging wisdom 

In de Zindr Space worden patronen niet opgelegd door onderzoekers, maar herkend door de gemeenschap zelf. Dit proces volgt wat Margaret Wheatley emergence noemt: het natuurlijke ontstaan van nieuwe inzichten uit de interactie tussen delen van een systeem. 

Voorbeelden van zulke patronen uit ons onderzoek: 

• Durf ontstaat vaak in de aanwezigheid van anderen die steun bieden – wat aansluit bij de bevindingen van Bandura over social learning theory 

• Aanmoediging kent vele vormen,  positief ervaren als geloof in iemand, soms ook als druk of instructie – een nuance die alleen door verhalen zichtbaar werd 

• Ruimte kan helend zijn, maar ook knellend – afhankelijk van de mate van autonomie en keuzemogelijkheden 

Deze patronen zijn geen eindconclusies, maar wat Christopher Alexander living patterns zou noemen: richtingwijzers die houvast geven en uitnodigen tot nieuw experiment en reflectie. Ze vormen een bron om verder te exploreren in luistergesprekken en reflectiecirkels. Steeds creatief meertalig, want verhalen kennen vele vormen. 

Een oefenplaats voor epistemische rechtvaardigheid 

De Zindr Space demonstreert hoe leren meer is dan individuele ontwikkeling. Het is een collectief proces waarin gelijkwaardigheid een basis vormt en nieuwe mogelijkheden zichtbaar worden.  

Door verhalen samen te brengen én levendigheid toe te laten, wordt duidelijk hoe epistemisch onrecht werkt (wanneer bepaalde stemmen niet gehoord worden) én tegelijk hoe epistemische rechtvaardigheid kan groeien (wanneer alle perspectieven bijdragen aan ons gezamenlijke begrip). 

Een Zindr Space is zo een oefenplaats: een plek waar luisteren, betekenis geven en samen reflecteren leiden tot inzichten die verandering mogelijk maken. Niet alleen safe of brave, maar ook alive. 

De uitnodiging 

In een tijd waarin we vaak zoeken naar snelle oplossingen en eenduidige antwoorden, biedt de Zindr Space een andere weg: die van geduldig luisteren naar verhalen, van samen patronen herkennen en van collectieve wijsheid die ontstaat in de ontmoeting. 

Het is een uitnodiging om voorbij de tweedeling tussen expert en leek te stappen, en samen onderzoekend te leren. Niet alleen door veiligheid en moed te cultiveren, maar ook door ruimte te scheppen voor verwondering, schoonheid en de onverwachte inzichten die ontstaan wanneer verhalen elkaar raken. 

In die ontmoeting tussen verhalen ligt een sleutel tot de wijsheid die we nodig hebben – niet als individuen, maar als gemeenschap. 

In de geest van Arendt is een Zindr Space daarmee een oefening in het bouwen aan een gemeenschappelijke wereld – niet door uniformiteit, maar door de veelheid van stemmen die elkaar in verhalen raken. 

Marianne voor .Z

Zindr is een initiatief van EQUALITY//ResearchCollective Voluit vzw Psychiatrisch Centrum Gent-Sleidinge vzw Trefpunt Festival vzw en een samenwerking met vele Gentse organisaties, ervaringswerkers, vrijwilligers

met steun van Europa WSE

Literatuur en inspiratie 

• Alexander, C. (1977). A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction. Oxford University Press. 

• Arao, B. & Clemens, K. (2013). From safe spaces to brave spaces: A new way to frame dialogue around diversity and social justice. The Art of Effective Facilitation. 

• Arendt, H. (1958). The human condition. University of Chicago Press. 

• Arendt, H. (1968). Men in dark times. Harcourt, Brace & World 

• Dewey, J. (1938). Experience and Education. Kappa Delta Pi. 

• Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350-383. 

• Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. Continuum International Publishing Group. 

• Fricker, M. (2007). Epistemic Injustice: Power and the Ethics of Knowing. Oxford University Press. 

• Holliday, M. (2016). The age of thrivability: Vital perspectives and practices for a better world. Lulu Publishing Services. 

• Medina, J. (2013). The Epistemology of Resistance. Oxford University Press. 

• Wheatley, M. (2006). Leadership and the New Science. Berrett-Koehler Publishers.