Epistemische bescheidenheid: ruimte maken voor meer dan één verhaal
We leven allemaal in verhalen.
Niet alleen in de verhalen die we lezen of vertellen, we leven vooral in de verhalen die ons wereldbeeld vormen. Verhalen die we vanaf onze geboorte meekrijgen, verhalen die door onze families, gemeenschappen en culturen worden doorgegeven. Verhalen die ons houvast geven, onze blik vormen en die — soms zonder dat we het doorhebben — bepalen wat we als vanzelfsprekend beschouwen.
Verhalen zijn als een lens waardoor we de werkelijkheid bekijken. Ze geven betekenis aan wat we meemaken, ze ordenen de chaos, ze vertellen ons wie wij zijn en wie de ander is.
Langzaam — zonder dat we het doorhebben — worden die verhalen onze waarheid.
Niet dé waarheid, maar onze waarheid. Een bril, een lens die we zo gewoon zijn dat we vaak vergeten dat ze er is.
De wereld zoals wij die zien, is gevormd door de verhalen die het luidst klinken in ons leven: die van ons gezin, onze cultuur, onze gemeenschap, de media, de taal waarin we denken.
Epistemisch wat?
In het project Zindr werken we met epistemische rechtvaardigheid als een belangrijk principe. Maar om tot die rechtvaardigheid te komen, is er misschien wel eerst bescheidenheid nodig. Epistemische bescheidenheid.
Het woord epistemisch komt van epistēmē, Grieks voor "kennis" of "weten". Ja, we beseffen het: dure woorden, ver weg gehaald, wegens gebrek aan ander passend woord. Het helpt vandaag te benoemen wat we moeilijk kunnen vatten. En tegelijk blijven we zoeken naar eenvoudiger, helderder woorden — suggesties zijn daarbij van harte welkom.
Epistemische bescheidenheid gaat dus niet over bescheiden zijn in het algemeen, maar over bescheidenheid in hoe je denkt te weten.
Het is erkennen dat je perspectief niet neutraal of volledig is — dat je altijd kijkt door een bepaalde lens. En dat die lens gevormd is door de verhalen die jou omringen.
Zoals Mary Alice Arthur schrijft over the power of story: verhalen zijn geen versiering van de werkelijkheid — ze vormen haar. Rebecca Solnit laat zien hoe verhalen ruimte kunnen openen of afsluiten. En Chimamanda Ngozi Adichie waarschuwt in The Danger of a Single Story voor de verleidelijke eenvoud van één enkel verhaal dat alles probeert te verklaren en waardigheid breekt als we niet verder kijken dan dat ene.
Een houding van bescheiden weten
Een tegelspreuk zou zeggen: 'Epistemische bescheidenheid begint bij jezelf.'
Bij het herkennen dat jouw waarheid geworteld is in verhalen — en dat anderen leven in andere verhalen, met andere waarheden.
Dat besef kan ongemakkelijk zijn.
Jezelf betrappen op momenten waarop je denkt: "zo ís het nu eenmaal" kan gevoelens van schaamte of schuld oproepen. Maar epistemische bescheidenheid vraagt niet om jezelf te veroordelen. Ze nodigt uit om mild te kijken.
Je hoeft niet fout te zijn om iets niet te weten.
Je hoeft je perspectief niet te verloochenen om een ander te waarderen.
Het gaat erom te erkennen dat jouw perspectief één van de vele is — en dat jouw perspectief onvolledig is.
We zijn allemaal 'mens met een lens'.
En precies daar, in dat besef, ontstaat ruimte.
Ruimte om te luisteren.
Ruimte om verhalen naast elkaar te leggen zonder ze meteen te rangschikken.
Ruimte om complexiteit te dragen.
Bescheidenheid is niet klein worden, wel plaats maken — voor andere stemmen, andere waarheden, andere manieren van weten.
Ruimte als oefening in rechtvaardigheid
Epistemische bescheidenheid is een innerlijke houding én een opening naar rechtvaardigheid.
Wanneer sommige perspectieven de ruimte krijgen om te domineren, blijven andere stil.
Door te erkennen dat jouw verhaal niet het enige is, maak je actief plaats voor stemmen die minder vanzelfsprekend worden gehoord.
Rechtvaardigheid gaat niet alleen over beleid of systemen. Ze begint ook hier: dichtbij in onze eigen activiteiten en projecten; bij wie gehoord mag worden, wie mee mag spreken, wie gezien wordt als drager van kennis.
Wanneer we onze eigen waarheid met zachtheid in perspectief leren plaatsen, openen we de deur voor andere waarheden om mee aan tafel te komen.
Dan ontstaat er een landschap, een rijkdom, waarin niet één enkel verhaal de toon zet, maar waarin meerdere verhalen naast elkaar mogen bestaan — en elkaar kunnen aanvullen, bevragen, verruimen.
Een zachte uitnodiging
Het is een zachte oefening — telkens opnieuw.
Het vraagt niet dat we alles weten, maar dat we blijven luisteren.
Dat we de vanzelfsprekendheid van onze eigen lens durven loslaten.
Dat we ruimte maken voor verhalen die naast de onze leven.
Want precies daar, in die ruimte, kan iets nieuws ontstaan.
De wijsheid tussen ons.
Niet één verhaal — maar meerstemmig weeft zich een rijker beeld van de wereld.
Welke verhalen hebben jouw blik gevormd — en welke stemmen blijven daarin onzichtbaar?
Marianne voor .Z
Zindr is een initiatief van EQUALITY//ResearchCollective Voluit vzw Psychiatrisch Centrum Gent-Sleidinge vzw Trefpunt Festival vzw en een samenwerking met vele Gentse organisaties, ervaringswerkers, vrijwilligers
met steun van Europa WSE
